Koorts (verhoging, febris, pyrexia)

Koorts is een verhoging van de lichaamstemperatuur boven 38,0°C. Koorts kan optreden bij alle typen van ontstekingen van weefsels en organen. Het wordt veroorzaakt door afweerstoffen (pyrogenen), die er voor zorgen dat het lichaam meer warmte produceert dan dat het afgeeft.
Normale koorts (< 40°C) is gunstig omdat het allerlei afweerreacties stimuleert. Langdurige of hoge (>40°C) koorts is echter uitputtend en verzwakt het afweersysteem.

Symptomen van koorts

Mogelijke symptomen bij koorts:
- Verhoogde lichaamstemperatuur (boven 38°C)
- Gloeiende, rode wangen
- Warm voorhoofd
- Koude rillingen
- Klappertanden
- Koude voeten
- Woelen
- Koortsstuipen (koortsconvulsies)
- IJlen
- Zweten
- Uitdroging (dehydratie)

De hoogte en duur van de koorts hangen af van de aard, de plaats en de omvang van de ontsteking. Hoge koorts wordt hyperthermie of hyperpyrexie genoemd.

Behandeling van koorts

Beschikbare behandelingen van koorts:
- Pijnstillers van het type prostaglandine-synthetase-remmer (zie ook hieronder); deze 'eenvoudige' pijnstillers hebben behalve een pijnstillende (analgetische werking) ook een ontstekingremmende (antiïnflammatore werking) en koortswerende en -verlagende werking (antipyretische werking)
- Antibioticaworden toegepast bij koorts die het gevolg is van bacteriële infecties of wanneer door een virusinfectie een bijkomende bacteriële infectie ontstaat (opportunistische infectie)

Oorzaken van koorts

Mogelijke oorzaken van koorts:
- Extreme inspanningen (vooral bij warm weer)
- Infectieziekten
- Allergische reacties
- Kanker
- Bepaalde hormoonaandoeningen (o.a. feochromocytoom en hyperthyreoïdie)
- Auto-immuunziekten (o.a. reumatoïde artritis of RA)
- Bepaalde medicijnen (o.a. overdosis aspirine, antipsychotica, anticholinergica, en anesthetica en vergiftigingen

Koorts bij kinderen

Kinderen krijgen eerder en vaker koorts (> 38°C) dan volwassenen. Koorts is meestal het eerste teken waaraan de ouders/verzorgers merken dat een kind aan een ziekte lijdt. Het gaat dan bijna altijd om een infectieziekte ('kinderziekte').

Meestal kan koorts, ook hoge koorts, geen kwaad (de lichamelijke afweer functioneert beter bij hogere lichaamstemperatuur!). De temperatuur zakt weer zodat het lichaam de infectie de baas is.

Zelfzorgmaatregelen:
- Meet en controleer (1 x per dag is voldoende) de lichaamstemperatuur met een koortsthermometer via de anus.
- Geeft het kind extra te drinken of waterijsjes (ter compensatie van het vochtverlies door zweten en eventuele overgeven)
- Dwing het kind niet om te eten als het daar geen zin in heeft
- Zorg dat het kind voldoende rust krijgt (het kind hoeft bij koorts niet per se in bed als het niet bedlegerig is)
- Zorg voor een niet te warme, liefst wat koele slaapruimte
- Laat het kind dunne (nacht)kleding dragen
- Geeft het kind niet te veel dekens of dekbedden
- Dek het kind wel tijdelijk toe als het het koud heeft of rilt
- Stel het kind gerust en geef het wat extra afleiding (bijv. spelletjes doen, verhaaltjes vertellen)
- Meestal is het niet nodig de temperatuur te verlagen met medicijnen
- Kinderen van 3 maanden en ouder mogen bij pijn en/of als ze zich erg ziek voelen een kinderdosering (zie bijsluiter in verpakking) paracetamol hebben

zie ook: kinderziekten

Koorts bij kinderen: Naar de (huis)arts?

Raadpleeg de (huis)arts (o.a.):
- als het kind jonger is dan 3 maanden (meteen bellen).
- als het kind langer dan 3 dagen koorts heeft of na een koortsvrije periode opnieuw koorts krijgt.
- als het kind steeds zieker wordt.
- als het kind gaat overgeven, diarree krijgt en/of niet wil drinken.
- als het kind kreunt of huilt en ontroostbaar is .
- als het kind het benauwd krijgt en/of suf wordt.
- als het kind puntvormige, donkerrode vlekjes krijgt op de romp, ledematen en/of het oogslijmvlies.
- als zich andere verontrustende verschijnselen voordoen.
Koortsstuipen (koortsconvulsies)

Koortsstuipen zijn aanvallen van spierkramp (convulsie, stuip, toeval) tijdens hoge koorts, zonder dat er een verband is met epilepsie. Ze komen meestal voor bij jonge kinderen.

Beschikbare behandelingen:
- Behandeling van de oorzaak van de koorts(bijv. infectie)
- Medicijnen: diazepam (Diazemuls®, Stesolid®, Diazemuls®)

Hyperthermiesyndroom

Hyperthermiesyndroom is een verzameling van verschijnselen en klachten die ontstaan bij een langdurige, en/of sterke verhoging van de lichaamstemperatuur (hyperthermie, hyperpyrexie).

Mogelijke symptomen:
Snel oplopende, hoge koorts (hyperthermie), spierstijfheid (spierrigiditeit), verhoogd hartritme (tachycardie), stofwisselingsstoornissen (metabole en respiratoire acidose), verhoogd melkzuurgehalte (lactaatgehalte) in het bloed en vlekkerige huid. Als de aandoening levensbedreigend is, wordt van kwaadaardige hyperthermie gesproken.

Mogelijke behandelingen:
- medicijnen: o.a. dantroleen/Dantrium® injecties

Mogelijke oorzaken:
Ernstige infecties met micro-organismen, ernstige nieraandoeningen (nefropathische hyperthermie), bepaalde allergische en niet-allergische overgevoeligheidsreacties, bepaalde auto-immuunziekten en bepaalde geneesmiddelen.

Zie ook:
- griep
- infectieziekten
- ontstekingen
- koortsverlagende middelen (antipyretica)

Bronnen:
- Farmacotherapeutisch Kompas
- Merck Medisch Handboek
- NHG-folder "Kinderen met koorts", maart 2003

---

Zelfzorg-medicijnen
A.Vogel Atrosan gel®
A.Vogel Atrosan Tabletten
A.Vogel Echinaforce Tabletten
A.Vogel ProstaforceMed®
Acetylsalicylzuur/Paracetamol Tabletten (zelfzorg)
Acetylsalicylzuur/Paracetamol/Coffeïne Tabletten (zelfzorg)
Afluvit® (zelfzorg)
Antigrippine® (zelfzorg)
APC Tabletten (zelfzorg)
Ascorbinezuur/Paracetamol Sachets (zelfzorg)
Ascorbinezuur/Paracetamol/Coffeïne Cachets/Tabletten (zelfzorg)
Belladonna D4 A.Vogel
Citrosan® (zelfzorg)
Coffeïne/Acetylsalicylzuur/Paracetamol Tabletten (zelfzorg)
Coffeïne/Paracetamol Capsules/Tabletten (zelfzorg)
Coffeïne/Paracetamol/Ascorbinezuur Sachets/Tabletten (zelfzorg)
Coffeïne/Paracetamol/Propyfenazon Sachets/Tabletten (zelfzorg)
Daro Hoofdpijnpoeder® (zelfzorg)
Diclofenac Tabletten (zelfzorg)
Etos Paracetamol/Vitamine C
Excedrin® (zelfzorg)
Finimal C® (zelfzorg)
Finimal® (zelfzorg)
Hedex® Bruis (zelfzorg)
Hot-Coldrex® (zelfzorg)
Kinderfinimal® (zelfzorg)
Kinderparacetamol (zelfzorg)
Kruidvat APC
Kruidvat Kinderparacetamol
Kruidvat Paracetamol
Kruidvat Paracetamol met coffeine
Kruidvat PPC
Momentum® (zelfzorg)
Panadol Plus® (zelfzorg)
Panadol® (zelfzorg)
Paracetamol Tabletten/Drank (zelfzorg)
Paracetamol Zetpillen (zelfzorg)
Paracetamol/Acetylsalicylzuur Tabletten (zelfzorg)
Paracetamol/Acetylsalicylzuur/Coffeïne Tabletten (zelfzorg)
Paracetamol/Ascorbinezuur Sachets (zelfzorg)
Paracetamol/Ascorbinezuur/Coffeine Tabletten
Paracetamol/Coffeine Tabletten/Capsules (zelfzorg)
Paracetamol/Propyfenazon/Coffeïne Sachets/Tabletten (zelfzorg)
Propyfenazon Comp. Tabletten
Propyfenazon/Paracetamol/Coffeïne Sachets/Tabletten (zelfzorg)
Propyphenazon Comp. Tabletten (zelfzorg)
Roter Paracetamol Smelttabletten
Sanalgin® (zelfzorg)
Saridon® (zelfzorg)
Sinaspril® Paracetamol (zelfzorg)
Spalt N® (zelfzorg)
Voltaren® Emulgel 1.16% (zelfzorg)
Voltaren® K (zelfzorg)
Witte Kruis® Poeders/Tabletten (zelfzorg)

---

Recept-medicijnen
Acetylsalicylzuur/Codeïne/Coffeïne Tabletten/Zetpillen
Acetylsalicylzuur/Paracetamol/Codeïne Tabletten
Apacod Tabletten
Cataflam®
Codeïne/Acetylsalicylzuur/Coffeïne Tabletten/Zetpillen
Coffeïne/Acetylsalicylzuur/Codeïne Tabletten/Zetpillen
Diclofenac Injecties/Tabletten/Zetpillen (generiek)
Eminocs®
Hedavic®
Naprovite®
Naproxen Tabletten/Zetpillen (recept/generiek))
Nycopren®
Panadol® (recept)
Paracetamol Injecties/Infusies
Paracetamol Tabletten (recept)
Perfalgan®
Voltaren® (recept)