Open been (ulcus cruris)
Dit zoekresultaat behoort tot de meest voorkomende klachten bij de huisarts. Er zijn nog andere mogelijkheden. Neem bij twijfel contact op met uw huisarts.
  Wat is het/wat houdt het in?
  Hoe kom je er aan?
  Wat u zelf kunt doen
  Behandeling door de huisarts
  Behandeling door de specialist

Symptomen
  • Langdurig bestaande wond aan het onderbeen, met weinig neiging tot genezing.
Wat is het/wat houdt het in?
Een open been (beenzweer, ulcus cruris) is een oppervlakkige wond aan het onderbeen die maar niet wil genezen.
terug naar boven

Hoe kom je er aan?
De oorzaak van een open been is een stoornis in de bloedvoorziening van het onderbeen.

We kennen grofweg twee soorten van beenzweren:
- Die, waarbij de bloedaanvoer gestoord is. Dat zien we bij bloedvatvernauwing (aderverkalking) in de benen. Dit soort komt het minst vaak voor (5% van alle beenzweren). Kenmerkend van deze soort beenzweren is dat ze erg pijnlijk zijn. Als je goed kijkt zijn er ook andere verschijnselen van onvoldoende bloedvoorziening naar het been: de voeten zijn koud, de beharing van de voeten en het onderbeen is verdwenen, de huid is bleek en schilferig. Deze patienten klagen vaak dat ze pijn in de kuiten krijgen als ze een eindje gaan wandelen. Dat komt omdat er dan niet genoeg bloed naar de spieren gaat, die daardoor pijn gaan doen. We spreken dan van "etalagebenen".
- De andere soort zien we als de bloedafvoer van het been naar het hart gestoord is. Dit komt veel meer voor (90% van alle beenzweren).
Het bloed stroomt uit het onderbeen naar boven via de aders. Deze lopen deels oppervlakkig, deels in de diepte tussen de spieren. Door een vernuftig systeem van kleppen wordt het bloed in de aders naar boven gepompt, telkens als we de spieren in de benen aanspannen en ontspannen (spierpomp). Dit kleppen systeem kan beschadigd raken. Bijvoorbeeld als de aders te wijd worden (spataders). Dat zien we bij mensen die veel staan, en ook bij veel vrouwen na de zwangerschap. Erfelijke factoren ("slappe aders") spelen ook een rol. De diepe aders kunnen beschadigd raken door trombose (een stolsel in de aders). Als het kleppensysteem niet goed meer functioneert stroomt het bloed niet goed meer terug. Daardoor wordt de druk in de grote en ook in de kleine bloedvaten hoger, het bloed stroomt niet goed meer door en de weefsels (ook de huid) krijgen onvoldoende zuurstof. Op den duur ontstaan de volgende verschijnselen: bruine pigmentvlekken, met daartussen witte plekken in de huid. Rond de enkels zien we vaak talloze uitgezette bloedvaatjes. De huid wordt dik en stug, vaak is er ook wat vochtophoping onderhuids. Er ontstaat een schilferend eczeem op de onderbenen.

Doordat de bloedvoorziening verslechtert wordt de huid kwetsbaar. Als er eenmaal een wondje is ontstaan geneest het maar heel moeizaam.
terug naar boven

Wat u zelf kunt doen
Voor wat u kunt doen als de bloedtoevoer naar de benen onvoldoende is, zie onder etalagebenen.
Verder moet u proberen te voorkomen dat u later spataders zult krijgen.
Als u veel staat, zorg dan dat u dat u de benen toch regelmatig beweegt, om de spierpomp actief te houden. Bemerkt u dat de aders in uw benen uitzetten (door het vele staan, in de zwangerschap, of zomaar) aarzel dan niet om steunkousen te gaan dragen.

Als u een open been heeft zorg dan dat u niet veel staat. In beweging zijn (met een stevige zwachtel, zie onder) is juist goed. Als u zit is het verstandig het been wat omhoog te leggen.
terug naar boven

Behandeling door de huisarts
Als u een open been heeft, raadpleeg dan uw huisarts.
Ga niet zelf aan de gang met zalven, pleisters of verbanden.
De zweer zal worden afgedekt met een (vet) gaas, of een gelpleister.
De wond zal worden behandeld met een (desinfecterende) zalf.
De verdere behandeling van een open been is afhankelijk van de oorzaak. Is bloedvatvernauwing de oorzaak, dan kunt u de doorbloeding verbeteren door regelmatig (dagelijks) te wandelen. Door oefening ontwikkelen zich vaak nieuwe bloedvaten die de taak van het vernauwde bloedvat overnemen.
Als de bloedafvoer belemmerd is kan de huisarts een behandeling adviseren die bestaat uit het stevig zwachtelen van het been: daardoor vernauwen de aders, waardoor het kleppensysteem weer beter gaat functioneren, als u tenminste voldoende beweegt! Daardoor verbetert de doorbloeding van het been, en dus de zuurstofvoorziening. Het zwachtelen vraagt bedrevenheid en moet dus gedaan worden door iemand die er ervaring mee heeft. Een goed aangelegde zwachtel kan rustig een week blijven zitten.
Naargelang het nodig is wordt het verband gewisseld en de zwachtel opnieuw aangelegd.

Ook met deze behandeling verloopt het herstel vaak langzaam, en het kan weken tot maanden duren voor de wond weer is genezen.
Als de wond is genezen kan het zinvol zijn voortaan goed passende steunkousen te dragen. Daarmee verkleint u de kans dat het open been nog eens terug komt.
terug naar boven

Behandeling door de specialist
Als de bloedaanvoer belemmerd is door bloedvatvernauwing en oefenen helpt niet voldoende, dan zal de huisarts u verwijzen naar een (vaat)chirurg. Deze kan de vernauwing opsporen, en zo mogelijk behandelen. De vernauwing kan worden gelocaliseerd door Doppler (geluidsgolven)-onderzoek, of door contrast-onderzoek van de bloedvaten. Indien mogelijk wordt vervolgens de vernauwing opgerekt (dotteren), of er wordt operatief een omleiding gelegd langs de vernauwde slagader (bypass-operatie).
terug naar boven

De Diagnosehulp is gebaseerd op het ETAS-evs systeem zoals dat ook door uw huisarts wordt gebruikt. Zie ook: www.ziekten.nl.